Thứ 4, 20/10/2008
Làm thế nào để tăng cường năng lực hệ thống y tế cơ sở   (10/06/2013)
Nâng cao năng lực hệ thông y tế cơ sở ở nược ta trong giai đoạn hiện nay và trước một thực trạng có nhiều khó khăn thách thức là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn, phức tạp. Một vấn đề đặt ra là phải có những giải pháp nào, lộ trình như thế nào để nâng cao năng lực của hệ thống y tế cơ sở.
 
 
 LÀM THẾ NÀO ĐỂ TĂNG CƯỜNG

 NĂNG LỰC HỆ THỐNG Y TẾ CƠ SỞ 

                                   Tiến sĩ Lưu Hoài Chuẩn

 

 

          Nâng cao năng lực hệ thông y tế cơ sở ở nước ta trong giai đoạn hiện nay và trước một thực trạng có nhiều khó khăn thách thức là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn, phức tạp. Một vấn đề đặt ra là phải có những giải pháp nào, lộ trình như thế nào để nâng cao năng lực của hệ thống y tế cơ sở.  

 Trước hết, về mặt nhận thức cần làm cho cán bộ, nhân dân hiểu rõ:

- Y tế cơ sở không phải chỉ là một mạng lưới chuyên môn kỹ thuật ở tuyến thấp nhất của ngành y tế, cung cấp các dịch vụ y tế thấp nhất ở cộng đồng. Y tế cơ sở thực sự là một hệ thống, có chức năng nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe toàn dân sống trên địa bàn huyện mà ngành y tế là tham mưu và là lực lượng nòng cốt, chính quyền là người tổ chức, chỉ đạo; toàn dân cùng tham gia, chung tay góp sức bảo vệ sức khỏe cho bản thân mình, gia đình và cộng đồng. Hệ thống y tế cơ sở được xây dựng phát triển bằng nhiều nguồn lực: ngân sách trung ương, ngân sách địa phương, nguồn lực từ xã hội hóa, từ các khoản thu dịch vụ y tế.  

- Chăm sóc sức khỏe toàn dân  bao gồm cả việc chăm sóc người đau ốm và người không đau ốm,  bao gồm cả việc khám chữa bệnh và phòng chống các yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh tật, tai nạn cho người khỏe, đồng thời phát hiện sớm, chẩn đoán đúng, điều trị kịp thời cho những người bị ốm đau, tàn tật, hạn chế các biến chứng nặng và tử vong. Các vấn đề y tế công cộng tại tuyến cơ sở chỉ có thể giải quyết tốt khi cán bộ nhân viên y tế cơ sở hoạt động năng động,  tranh thủ được sự hỗ trợ, giúp đỡ của các ngành, các cấp, các đoàn thể quần chúng, sự chung tay góp sức của người dân và lực lượng y tế tư nhân.  

 

Các biện pháp để tăng cường năng lực hoạt động của hệ thống y tế cơ sở trong giai đoạn hiện nay  đã được nhà nước, ngành y tế đề cập đến, đã được chỉ đạo chặt chẽ và nhiều địa phương đã thực hiện có nhiều kết quả. Tuy nhiên, những kết quả đó còn nhiều hạn chế và muốn khắc phục những hạn chế đó thì ngoài những giải pháp chung đã được đề cập đến từ trước đến nay tăng cường vai trò lãnh đạo của câc cấp ủy Đảng, chính quyền, tăng cường đầu tư cho hệ thống y tế cơ sở, thực hiện xã xã hội hóa y tế, tăng cương công tác truyền thông giáo dục sức khỏe... chúng ta cần suy nghĩ đến những giải pháp có tính đột phá.

 

Có hai vấn đề đột phá quan trọng nhất

Một là, Xây dựng trạm y tế tuyến xã đúng tầm là một trạm y tế xã.

Có 4 nội dung đặt ra:

- Trạm y tế xã phải có các phòng làm việc, các phòng chuyên môn đủ đáp ứng cho nhu cầu làm việc văn phòng và nhu cầu thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn. Hiện nay ở nhiều địa phương đã cơ bản đáp ứng được yêu cầu đó như các trạm y tế của tỉnh Khánh Hòa, ở nhiều huyện thuộc tỉnh Bà Rịa -Vũng Tầu ở huyện Gia Lâm Hà Nội...Ở đây mỗi trạm y tế có từ trên 10 đến gần 20 phòng lầm việc, phòng chuyên môn được xây dựng kiên cố, có sân vườn, đường đi rộng rãi, sạch sẽ. Tiêu chí Quốc gia trạm y tế xã trong giai đoạn mới đã đề cập đến vấn đề này, nhưng làm sao tổ chức chỉ đạo, đề ra các giải pháp, trách nhiệm cụ thể để các trạm y tế xã trong toàn quốc được xây dựng đạt được như tiêu chí đề ra. Ngành y tế, chính quyền các cấp phải xác định rõ trách nhiệm của mình là gì, đến đâu để chỉ đạo quyết liệt để chính quyền các xã, phường bố trí đất đai, kinh phí, ưu tiên xây dựng trạm y tế của xã, phường mình.

- Trạm y tế xã phải có trang thiết bị phù hợp, theo Chuẩn về trang thiết bị của Bộ Y tế đề ra, trạm y tế xã có 167 trang thiết bị. Đã đề ra là phải có cách thực hiện. Thực tế hiện nay rất khó có thể thực hiện được tiêu chí này, nhưng ít nhất mỗi trạm y tế xã cũng cần phải có ít nhất 80% trang thiết bị theo qui định, trong đó phải có đủ những trang thiết bị thiết yếu cho khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe sinh sản... Những trang thiết bị này cần được bảo dưỡng, cần được thay thế khi đã cũ, hỏng không dung được. Nhất là trong tình hình hiện nay nhu cầu khám chữa bệnh BHYT rất lớn cho nên những trang thiết bị cho trạm y tế xã phục vụ cho công tác khám chữa bệnh là vô cùng quan trọng. Chúng ta cần đặt ra câu hỏi trách nhiệm này thuộc về ai và làm như thế nào

- Nhân lực cho trạm y tế xã, trước hết phải được bố trí đủ nhân lực theo Thông tư 08, hiện nay nguồn nhân nhân tuyển dụng cho các trạm y tế xã rất dồi dào nên không thể để các trạm y tế xã thiếu người. Từng bước bố trí để các trạm y tế xã có bác sĩ làm việc theo biên chế chính thức, nhất là khi trạm y tế xã thực hiện khám chữa bệnh BHYT. Các trạm y tế có đông cán bộ thì bố trí đủ các chức danh bác sĩ, y sĩ đa khoa, hộ sinh, dược, y sĩ y học cổ truyền. Ở các trạm y tế xã ít dân, số cán bộ chỉ có 4-5 người thì ngoài những chức danh cơ bản y sĩ đa khoa, hộ sinh thì cần bố trí tập huấn để có cán bộ kiêm nhiệm về dược, y học cổ truyền. Như vây là không để trống một chức danh chuyên môn nào. Bố trí đủ cán bộ là rất quan trọng, nhưng còn phải đề cập đến chất lượng chuyên môn, trước tiên khâu tuyển chọn cần tuyển được những cán bộ có đủ năng lực theo yêu cầu của từng chức danh và hàng năm thường xuyên phải đưa cán bộ lần lượt đi tập huấn, tập huấn đi, tập huấn lại nhiều lần, tập trung vào 3 chủ đề chính là tập huấn về quản lý, kế hoạch; về TCMR; về CSSKSS. Tóm lại là nhân lực có đủ về số lượng, năng lực thường xuyên được nâng cao, đáp ứng được lòng tin của nhân dân. Ai không đáp ứng được yêu cầu đó thì cần thay thế.

- Thực hiện chế độ chính sách đối với cán bộ trạm y tế, trước hết là đảm bảo thu nhập thỏa đáng và phù hợp. Lương thấp, không đủ sống bằng lương là tình trạng chung của toàn xã hội, ngành y tế cũng không thoát ra được bối cảnh chung đó, nhưng phải nghĩ đến làm thế nào để tăng thu nhập cho cán bộ y tế xã là một vấn dề cần được thực sự quan tâm. Hiện nay ở vùng núi cao và là xã thuộc vùng đặc biệt khó khăn phụ cấp ưu đãi hàng tháng là 140%, lương bác sĩ khoảng 7 triệu đồng, cán bộ trung cấp 4-5 triệu đồng, mức thu nhập như vậy là thỏa đáng, họ yên tâm và làm tốt công việc. Nhà nước cần duy trì và mở rộng đối tượng được hưởng nhất là ở những vùng núi, những điều kiện cũng không khác các xã 35 bao nhiêu, cần bổ sung chính sách hỗ trợ cán bộ trạm y tế xã vùng nông thôn. Mặt khác cần thực hiện việc tăng thu nhập cho cán bộ trạm thông qua thực hiện các dịch vụ y tế, dịch vụ y tế cần phải là một nguồn tăng thu nhập cho cán bộ trạm y tế xã.

Đây là những vấn đề then chốt nhất đối với việc xây dựng trạm y tế xã, thành phần quan trọng nhất trong hệ thông y tế cơ sở. Cần phải tạo ra một bước đột phá để các trạm y tế xã thực sự là một trạm y tế đúng tầm, đúng vị trí, thực hiện được đầy đủ chức năng, nhiệm vụ của mình.

 

Hai là, Xây dựng hệ thống y tế tuyến huyện.

 Trước hết, phải đặt vấn đề củng cố, ổn định về mặt tổ chức của hệ thống y tế tuyến huyện. Những năm qua hệ thống y tế tuyến huyện đã chịu bao nhiêu hệ lụy của việc liên tục thay đổi mô hình tổ chức và không thống nhất mô hình tổ chức. Tổ chức y tế tuyến huyện cần được xây dựng theo tư tưởng chỉ có một tổ chức duy nhất. Tổ chức này chịu sự chỉ đạo của Đảng, chính quyền cấp huyện về mặt quản lý nhà nước trên địa bàn, nó là một bộ phận của nhà nước cấp huyện, thực hiện nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ kinh tế - xã hội của địa phương. Mặt khác tổ chức này chịu sự chỉ đạo về chuyên môn kỹ thuật của Sở Y tế. Hai vấn đề này hoàn toàn không mâu thuẫn với nhau.

Chức năng, nhiệm vụ của tổ chức này là :- Làm tham mưu cho UBND về toàn bộ công tác BVCS&NCSKND, đây là nhiệm vụ quản lý nhà nước.- Khám chữa bệnh, - Thực hiện nhiệm vụ y tế dự phòng trong đó có cả vấn đề bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm, phòng chống HIV/AIDS. - Thực hiện công tác dân số, kế hoạch hóa gia đình.

Tên gọi của tổ chức này không phải là vấn đề quan trọng nhất có thể là Trung tâm y tế, hoặc là Phòng Y tế. Điều quan trọng là chức năng, nhiệm vụ được xác định và hệ thống của nó gồm bệnh viện, các phòng thực hiện nhiệm vụ y tế dự phòng, phòng thực hiện công tác an toàn vệ sinh thực phẩm, phòng công tác dân số... Tất cả được qui về một mối thống nhất.

Thứ hai, Xây dựng cơ sở vật chất, đảm bảo nhu cầu trang thiết bị là hai vấn đề cần có sự đột phá. Cứ vẫn đầu tư như hiện nay thì chúng ta không thể hy vọng về một hệ thống y tế cơ sở được củng cố để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Gỉai quyết tình trạng quá tải ở tuyến bệnh viện tỉnh và trung ương không có biện pháp nào có hiệu quả hơn là thu hút bệnh nhân ở lại tuyến huyện. Thu hút bệnh nhân không thể thực  hiện được bằng các biện pháp hành chính, không thể đưa ra những qui định ngặt nghèo để hạn chế bệnh nhân vượt tuyến vì đó là sinh mệnh họ, sinh mệnh những người thân thiết nhất của họ, họ có thể vượt qua tất cả vì tính mệnh, cái quí nhất của con người. Vì thế một tuyến bệnh viện không đủ tin cậy thì họ không thể đưa người thân của họ đến chữa bệnh, nhất là khi điều kiện kinh tế được nâng cao, khi tỷ lệ sinh ngày càng giảm thì lựa chọn tuyến điều trị tốt hơn, tốt nhất càng là sự lựa chọn phổ biến. Điều này nói lên rằng, phải xây dựng bệnh viện tuyến huyện có đủ điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị và đội ngũ nhân lực đáp ứng được các dịch vụ kỹ thuật của bệnh viện tuyến huyện và nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng cao của nhân dân.

 Nói vậy là dễ dàng, nhưng tổ chức thực hiện mới là cái khó, Nhà nước, ngành y tế, các địa phướng phải xác định mỗi công việc, mỗi trách nhiệm là thuộc ai và từng bước đi phải rõ ràng, không thể nói tới trách nhiệm chung chung. Phải có sự đột phá về đầu tư nguồn lực, phải đặt ra vấn đề ưu tiên xây dựng y tế tuyến huyện trong tổng thể các nhiệm vụ kinh tế - xã hội của đát nước

Thứ ba, Bố trí đủ đội ngũ cán bộ và không ngừng nâng cao năng lực của cán bộ y tế tuyến huyện là vấn đề có tính chiến lược, nhất là việc bố trí cán bộ trong bệnh viện. Nhà nước và từng địa phương phải thực hiện chính sách thu hút những thày thuốc giỏi làm trong bệnh viện, trước hết là đội ngũ bác sĩ, các chính đó có thể là trợ cấp một lần, trợ cấp lương hàng tháng... mức trợ cấp phải đủ sức hấp dẫn. Trong quá trình công tác các cán bộ y tế phải luôn được nâng cao năng lực bằng cách được tập huấn, đào tạo, đào tạo lại để cập nhật những kiến thức, kỹ năng mới, nâng cao tay nghề, dành được sự tín nhiệm của nhân dân. Một vấn đề cần được đặt ra là đào tạo nhân lực y tế cho tuyến huyện, đào tạo những cán bộ có trình độ chuyên môn giỏi cho y tế tuyến huyện, coi đây là vấn đề có tầm chiến lược lâu dài.

Bệnh viện phải phấn đấu đạt tới, khi người dân trong địa bàn bị bệnh trước hết là họ gửi niềm tin cậy ở bệnh viện, đến bệnh viện, thực hiện theo chỉ lệnh của bệnh viện, lúc đó không còn tình trạng vượt tuyến không cần thiết.